سلفی‌نگاری به چه قیمتی؟!

خبرگزاری فارس مازندران|‌برخی افراد علاقه زیادی به گرفتن عکس برای ماندگار کردن لحظات خوش و هیجان‌انگیز زندگی‌شان دارند و مدام عکس می‌گیرند یا سراغ عکس‌های سلفی می‌روند، غافل از اینکه گاهی ممکن است گرفتن چنین عکس‌هایی خطرناک باشد و حتی به قیمت جان‌شان تمام شود؛ درست مانند نوجوانی که گرفتن سلفی او را به قعر دره کشاند.اواخر مردادماه امسال یک نوجوان ۱۳ ساله هنگام سلفی گرفتن در لبه پرتگاه محدوده ولی‌آباد جاده کندوان به پایین دره سقوط کرده است.این حادثه بار دیگر توجه‌ها را به پدیده «سلفی‌نگاری افراطی» جلب کرد؛ رفتاری که به گفته کارشناسان اجتماعی، از یک علاقه ساده به ثبت لحظات، به یک آسیب اجتماعی تبدیل شده است.

نوجوانان و بیماری عصر جدید؛ سلفیتیس

لیلا فرقانی جامعه‌شناس و پژوهشگر مسائل اجتماعی در همین خصوص در گفت‌وگو با خبرنگار فارس با اشاره به گسترش فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی، پدیده «سلفیتیس» را نوعی اختلال روانی معرفی می‌کند که در سه سطح مرزی، حاد و مزمن طبقه‌بندی می‌شود.وی می‌گوید: اعضای شبکه‌های اجتماعی انواع مطالب را روی این پلتفرم‌ها منتشر می‌کنند؛ در این میان، عکس‌های سلفی از مهم‌ترین علاقه‌مندی‌های آن‌ها برای اشتراک‌گذاری تصاویر با دیگران تبدیل شده است.بسیاری از نوجوانان ساعت‌های زیادی را در فضای مجازی سپری می‌کنند و به شیوه‌های مختلف از آن استفاده می‌کنند. آن‌ها در تلاش برای گرفتن تأیید و افزایش ارزشمندی خود هستند؛ موضوعی که به پدیده‌ای به نام سلفی‌نگاری منجر شده و آرام‌آرام از یک رفتار اجتماعی به سمت یک معضل اجتماعی پیش رفته است.

این پژوهشگر مسائل اجتماعی بیان می‌کند: گرفتن عکس سلفی طی سال‌های اخیر در جامعه به شکل یک ویروس فرهنگی گسترش یافته و موجب بروز رفتارهای ناخوشایند شده است. نوجوانان و جوانان که در بسیاری از عرصه‌ها امکان دیده شدن را نمی‌بینند، در فضای مجازی اقدام به ارائه محصولات فکری و تصویری خود می‌کنند؛ اما سلفی‌گری افراطی پیامدهای منفی نیز دارد.

سلفی‌گری افراطی، ویروس فرهنگی نوظهور

فرقانی با اشاره به تحقیقات انجام‌شده توسط دو محقق هندی، تأکید می‌کند: سلفی‌نگاری مزمن زمانی رخ می‌دهد که فرد روزانه حداقل شش عکس از خود گرفته و در شبکه‌های اجتماعی منتشر کند. این رفتار می‌تواند منجر به اختلالات روانی، خودشیفتگی، وسواس، کاهش تعاملات خانوادگی و حتی بروز رفتارهای تکانشی شود. نوجوانان فضای مجازی را به‌عنوان فضایی برای رقابت و تلاش برای گرفتن سلفی‌های منحصر‌به‌فردتر از خود تبدیل کرده‌اند و برخی از آنان در این مسیر صدمه دیده یا جان خود را از دست داده‌اند. این رفتارها از سوی روان‌شناسان به‌عنوان رفتارهای خودآسیب‌رسان و پرخطر شناخته شده‌اند.وی هشدار می‌دهد: استفاده بیش از اندازه از فضای مجازی به‌طور کلی و سلفی‌گری به‌طور خاص، سبب دور شدن از فضای واقعی، کاهش ارتباطات و تعامل با دیگران، تشدید اضطراب و اعتیاد به فضای مجازی می‌شود. سلفی گرفتن افراطی باعث می‌شود افراد ساعت‌ها زمان خود را صرف دریافت بازخورد دیگران، مقایسه و رقابت برای پیشی گرفتن از سایرین کنند؛ که همین اضطراب‌های ساده در بلندمدت می‌تواند منجر به افسردگی و وسواس شود.

این جامعه‌شناس اضافه می‌کند: از آن‌جایی که دوران نوجوانی مرحله‌ای حساس و پیچیده از زندگی است که با تغییرات فیزیکی، روانی و اجتماعی همراه است می‌توان به کاهش اعتماد به نفس، تلاش برای جلب توجه دیگران، افزایش تنش و ناسازگاری با والدین اشاره کرد.بنابراین لازم است اطرافیان، به‌ویژه والدین، با آگاهی و مهارت با این دوره روبه‌رو شوند و نوجوانان را برای عبور امن از این مرحله یاری دهند.

تحلیل جامعه‌شناختی سلفی‌نگاری افراطی

از منظر جامعه‌شناسی سلفی‌نگاری افراطی به‌عنوان ابزاری برای تمایز و دیده شدن در جامعه فردگرا تحلیل می‌شود. نظریه‌پردازانی چون زیمل، گافمن و فوکو این رفتار را در چارچوب تلاش برای بازنمایی مطلوب از خود، رقابت اجتماعی و احساس پایش دائمی در جامعه بررسی کرده‌اند.کارشناسان راهکارهایی برای پیشگیری از آسیب‌های ناشی از سلفی‌نگاری افراطی پیشنهاد داده‌اند؛ از جمله افزایش اعتماد به نفس نوجوانان، آموزش خطرات فضای مجازی، تعامل مثبت والدین با فرزندان، و بهره‌گیری از مشاوران رفتاری برای شناسایی اختلالات روانی.

این حادثه تلخ یادآور آن است که گاهی یک لحظه غفلت می‌تواند فاصله میان لبخند و اندوه باشد؛ استفاده بی‌رویه از فضای مجازی و تلاش برای ثبت لحظات خاص، گاه می‌تواند به بهای سنگینی تمام شود. آگاهی‌بخشی، آموزش و همراهی خانواده‌ها با نوجوانان، ضرورتی انکارناپذیر برای عبور امن از این مرحله حساس زندگی است.#سلفی#نوجوان#فضای_مجازی#افراطی#جامعه‌شناس#آسیب_اجتماعی#پژوهش